ITI नंतर पुढे काय? शिक्षणाच्या 8 जबरदस्त संधी - Diploma ते Degree पर्यंत पूर्ण माहिती
प्रस्तावना:
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो, कौशल्य म्हणजे भांडवल या आपल्या ब्लॉगवर आपले मनःपूर्वक स्वागत आहे. आजचा प्रश्न प्रत्येक ITI विद्यार्थ्याला पडतो - ITI नंतर पुढे काय करायचे?कोणते शिक्षण घ्यायचे?
औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था म्हणजेच आयटीआय कडे पाहण्याचा समाजाचा नकारात्मक दृष्टिकोन होता म्हणजे आयटीआय केल्यानंतर शिक्षणाला पूर्णविराम व कौशल्याच्या जोरावर नोकरीला लागणे इतकाच उद्देश झाला होता. परंतु सध्या ही परिस्थिती बदलताना दिसत आहे व मला असे वाटते आहे की आयटीआयच्या विद्यार्थ्यांनी नक्कीच त्यांचा आयटीआयकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलावा जेणेकरून त्यांना प्रगतीची सर्व दरवाजे आपोआप उघडतील आणि पुढील पिढीला एक आदर्श निर्माण होईल कारण माझा ठाम विश्वास आहे की आयटीआयचा विद्यार्थी कुठेही कमी नाही. परंतु त्याने स्वतःही सतर्क राहून पुढील शिक्षणाकडे वळावे व करिअरच्या नवनविन संधी पदाक्रांत करावे मी परत एकदा माझं नेहमीच वाक्य सांगतोय आयटीआय चा विद्यार्थी हा नक्कीच इंजिनिअरिंगच्या विद्यार्थ्यापेक्षा जास्त सक्षम होणे काम करू शकतो कारण की त्याला प्रात्यक्षिकाचे पूर्ण ज्ञान असते आणि आजच्या AI च्या काळात एखाद्या इंजिनियरचे Design व Estimate चे काम AI करेल परंतु जे प्रत्यक्ष हाताने काम करायचं आहे जे की आयटीआयचे विद्यार्थी करतात ते कधीही AI ला करने शक्य नाही म्हणून आताचा काळ नक्कीच आयटीआय विद्यार्थ्यांचा आहे त्यांनी उच्च शिक्षण घेऊन औद्योगिक क्षेत्रात आपले वर्चस्व स्मीस्थापि करावे.हे मी माझ्या अनुभवावरून ठामपणे सांगू शकतो
ITI (Industrial Training Institute) पूर्ण केल्यानंतर उच्च शिक्षणाच्या अनेक उत्तम संधी उपलब्ध आहेत. तुम्ही तुमच्या आवडीनुसार आणि करिअरच्या ध्येयानुसार तांत्रिक (Technical) किंवा पारंपारिक (Academic) क्षेत्रात पुढे शिक्षण घेऊ शकता.
ITI म्हणजे शेवट नाही, तर खरी सुरुवात ⁶आहे! सरकारने काळाची पावले ओळखून ITI झालेल्या मुलांसाठी शिक्षणाचे अनेक दरवाजे उघडले आहेत. आज आपण सर्वात भारी संधी बघणार आहोत.
ITI नंतर पुढील शिक्षण घेण्यासाठी खालील प्रमुख पर्याय उपलब्ध आहेत.
*1. Diploma in Engineering म्हणजे Polytechnic (सगळ्यात लोकप्रिय)*
जर तुम्हाला अभियांत्रिकी (Engineering) क्षेत्रात पुढे जायचे असेल, तर हा एक उत्तम पर्याय आहे.थेट द्वितीय वर्षात प्रवेश TI नंतर तुम्ही थेट Diploma च्या दुसऱ्या वर्षात (Direct Second Year) प्रवेश घेऊ शकता. याला Lateral Entry म्हणतात.
उदाहरणार्थ- जर तुम्ही २ वर्षांचा ITI इंजिनिअरिंग ट्रेड (उदा. Electrician, Fitter, Turner इ.) पूर्ण केला असेल, तर तुम्हाला पॉलिटेक्निक डिप्लोमाच्या थेट दुसऱ्या वर्षात प्रवेश मिळतो.
फायदा: 3 वर्षाचा Diploma तुम्हाला फक्त 2 वर्षात पूर्ण होतो. ITI Electrician असाल तर Diploma Electrical ला, Fitter असाल तर Mechanical ला प्रवेश मिळतो.
पात्रता: ITI मध्ये 60% गुण लागतात (मागासवर्गीयांसा⁷ठी 55%).
पुढील मार्ग: डिप्लोमा पूर्ण झाल्यावर तुम्ही B.E. किंवा B.Tech (इंजिनिअरिंग पदवी) साठी सुद्धा अर्ज करू शकता.
प्रवेश: महाराष्ट्रात DTE च्या वेबसाईटवरून (dtemaharashtra.gov.in) जून-जुलै मध्ये फॉर्म भरावा लागतो.
2. B.E. /B.Tech - थेट इंजिनिअर बना*
ITI नंतर तुम्ही थेट इंजिनिअर पण बनू शकता!
मार्ग: ITI -> Diploma (2 वर्ष) -> B.E. च्या दुसऱ्या वर्षात प्रवेश (Direct Second Year Engineering)
म्हणजे ITI नंतर 5 वर्षात तुम्ही B.E. इंजिनिअर बनता.
3. १२ वी समकक्ष प्रमाणपत्र (12th Equivalence via NIOS)
जर तुम्ही १० वी नंतर ITI केला असेल आणि तुम्हाला पुढील सामान्य पदवी शिक्षण (BA, B.Com, B.Sc इ.) घ्यायचे असेल, तर तुम्ही NIOS (National Institute of Open Schooling) किंवा राज्य मंडळाच्या माध्यमातून फक्त एका भाषेचा (Language) पेपर देऊन १२ वी समकक्ष (Equivalent) प्रमाणपत्र मिळवू शकता.
फायदा: तुम्हाला थेट 12वी पास मानले जाते. मग तुम्ही पोलीस भरती, SSC, रेल्वे ला अर्ज करू शकता. तसेच तुम्हाला नेहमीच्या कॉलेजमध्ये पदवीसाठी प्रवेश घेता येतो.
4 B.Voc (बॅचलर ऑफ व्होकेशन)
हा एक ३ वर्षांचा प्रॅक्टिकल-आधारित पदवी (Degree) अभ्यासक्रम आहे. ITI नंतर अनेक विद्यापीठे व्होकेशनल कोर्सेसमध्ये थेट पदवी घेण्याची संधी देतात, ज्यामुळे तुम्हाला ग्रॅज्युएशनची पदवी मिळते.
5. पदवी शिक्षण (Graduation - BA / B.Com / B.Sc)
जर तुम्हाला तांत्रिक क्षेत्र सोडून साध्या पदवी शिक्षणाकडे वळायचे असेल, तर तुम्ही १०वी/१२वी च्या पात्रतेवर पुढील शिक्षण घेऊ शकता.
मुक्त विद्यापीठ: यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ (YCMOU) किंवा IGNOU मधून तुम्ही घरबसल्या (Distance Learning) पदवी पूर्ण करू शकता. यामुळे तुम्हाला नोकरी करत करत शिक्षण घेता येते.
6. CITS - ITI चे Instructor बना (सरकारी नोकरी)*
CITS म्हणजे Craft Instructor Training Scheme हा कोर्स DGT (दिल्ली) मार्फत घेतला जातो.जर तुम्हाला ITI काॅलेज मध्ये शिक्षक (Instructor/Teacher) व्हायचे असेल, तर हा कोर्स करणे (आवश्यक) सर्वोत्तम पर्याय आहे.
कालावधी: हा १ वर्षाचा कोर्स असतो
फायदा: हा कोर्स केला की तुम्ही कोणत्याही सरकारी किंवा खाजगी ITI मध्ये Instructor (शिक्षक) बनू शकता. पगार सुरुवातीला ₹50,000 ते ₹60,000 असतो
7.अप्रेंटिसशिप (Apprenticeship Training)
शिक्षण घेत असतानाच प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव आणि पैसे म्हणजे अप्रेंटिसशिप होय
हा शिक्षण आणि कमाई (Learn & Earn) दोन्हीचा उत्तम मेळ आहे. याव्दारे तुम्हाला सरकारी कंपन्या (उदा. रेल्वे, BHEL, ONGC, महावितरण) किंवा खाजगी कंपन्यांमध्ये १ ते २ वर्षांचे प्रॅक्टिकल ट्रेनिंग मिळते.
फायदा: ट्रेनिंग दरम्यान तुम्हाला दरमहा स्टायपेंड (Stipend) मिळतो आणि ट्रेनिंग संपल्यावर 'National Apprenticeship Certificate' (NAC) मिळते, ज्याला सरकारी नोकऱ्यांमध्ये मोठी मागणी असते.
सरकारने नवीन नियम काढला आहे - ITI सोबतच तुम्हाला 12वी (HSC) समकक्ष प्रमाणपत्र मिळते! जर तुम्ही 1 वर्ष आयटीआय ट्रेड नंतर 1 वर्ष Apprenticeship केली, तर तुम्हाला थेट 12वी पास मानले जाते. 2 वर्ष ट्रेड सारखे मग तुम्ही पोलीस भरती, SSC, रेल्वे ला अर्ज करू शकता.
*8. Advanced Diploma*
ITI नंतर तुम्ही Advanced Diploma in Industrial Safety, Fire Safety असे कोर्स करू शकता. याला गल्फ देशामधे मध्ये खूप मागणी आहे.
प्रगत अल्पकालीन कोर्सेस (Advanced Short-Term Courses)
Advanced Training Institutes (ATI) किंवा राष्ट्रीय कौशल्य विकास महामंडळाद्वारे (NSDC) अनेक आधुनिक तांत्रिक कोर्सेस चालवले जातात.
कोर्सेस: सौर ऊर्जा (Solar Energy), सीएनसी ऑपरेटर (CNC Operator), ऑटोमेशन (Automation), रोबोटिक्स आणि पीएलसी (PLC) प्रोग्रामिंग.
फायदा: हे कोर्सेस ३ ते ६ महिन्यांचे असतात आणि यामुळे इंडस्ट्रीमध्ये जास्त पगाराची नोकरी मिळणे सोपे होते.
ITI करून तुम्ही थांबू नका. ITI म्हणजे पायरी आहे, शिखर नाही!
तुम्हाला पुढे नेमके काय करायचे आहे हे ठरवण्यासाठी मला खालील गोष्टी सांगा:
तुमचा ITI मधील ट्रेड (Trade) कोणता होता? (उदा. इलेक्ट्रिशियन, फिटर, कोपा इ.)
तुमचा मुख्य उद्देश लगेच नोकरी मिळवणे आहे की उच्च पदवी (Higher Degree) घेणे आहे?
त्यानुसार मी तुम्हाला योग्य कॉलेज किंवा कोर्सची अचूक माहिती देऊ शकेन.

टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा